Nú er það svo að tilfinningar eru í sjálfu sér hvorki vondar né góðar, siðferðilega séð. Við erum ekki Guði vanþóknanlega vegna þess að okkur líður illa. Við megum hafa slæmar tilfinningar. Þær einfaldlega koma þegar eitthvað er öðru vísi en okkur finnst það ætti að vera, á sama hátt og góðar tilfinningar vakna þegar allt gengur vel. Tilfinningar koma og fara og við ráðum ekki svo auðveldlega við það. En eitt er víst: sárar tilfinningar eru vísbending um að eitthvað sé að. Þær eru eins og viðvörun um að nú þurfi að gera eitthvað í málinu -fást við það sem farið hefur úrskeiðis. Höfum þetta á hreinu.
Margir eiga þá sameiginlegu reynslu að þeim finnst þeir ekki geta treyst öðrum. Þetta varðar ekki einhver smáatriði, eins og t.d. það hvort blaðberinn svíkst um að koma með blaðið nógu snemma á morgnana, heldur varðar það lífið sjálft. Þessi vanlíðan felst í því að fólki finnst það ekki geta reitt sig á aðra í lífinu. Þetta hindrar að eðlileg vináttusambönd og samstarf geti þróast. Sá sem á erfitt með að treysta vill alltaf hafa vaðið fyrir neðan sig -hinn aðilinn gæti nefnilega gengið á bak orða sinna og því sé eins gott að mynda ekki of náin tengsl við hann. Fólk sem þannig líður verður gjarnan tortryggið, einmana og biturt. Orsök tortryggni er oft kúgun eða ofbeldi af einhverju tagi. Fólk dregur sig í hlé frá öðrum, eða heldur þeim í hæfilegri fjarlægð, v.þ.a. það vill ekki aftur verða fyrir sárri reynslu af þeirra völdum.
Öðrum finnst þeim hafnað og það veldur vanlíðan. Til er fólk sem heyrði sagt við sig meðan það var börn: "Þú áttir aldrei að fæðast. Það voru mistök að þú skyldir verða til." Eða: "Þú áttir ekki að verða strákur, við foreldrar þínir vildum fá stelpu." Og þótt þetta sé ekki sagt beinum orðum, fær viðkomandi þessi eða viðlíka skilaboð með einum eða öðrum hætti frá sínum nánustu og það er ekki síður vont. Þannig upplifa sumir niðurlægingu og höfnun í orðum eða viðmóti annarra. Haft er eftir móður Teresu að hún hafi sagt að eitt mesta vandamál manneskjunnar sé að henni finnist hún óvelkomin. Í systkinahópi kann t.d. einu systkinanna að finnast það sett hjá og látið vera útundan. Þá getur sú tilfinning orðið áleitin að maður sé einskis virði, engum þyki vænt um mann, maður sé einstæðingur í hörðum heimi. Slík höfnunartilfinning leiðir gjarnan til vanmetakenndar, einmanaleika, reiði, og biturðar og jafnvel andstæðu sinnar: að hinn særði verður hrokafullur og sýni öðrum virðingarleysi og yfirgang.
Hjónaskilnaðir eru oft upphaf sárra tilfinninga, ekki síður hjá börnunum en foreldrunum. Í átökum foreldranna finnst börnunum þau eins og milli steins og sleggju. Og þegar svo hjónin skilja, upplifa börnin mikinn einmanaleika og verða börn öryggislaus. Þeim finnst tilvera þeirra hrynja eða hanga á bláþræði. Skyldu pabbi og mamma elska mig lengur? Er skilnaðurinn kannski mér að kenna? Hvað verður um mig í framtíðinni? Þannig spurninga spyrja skilnaðarbörnin sig. Og svörin liggja sjaldnast á hreinu og nauðsynleg aðstoð kemur seint eða illa og því getur afleiðingin orðið djúpt sár í sálinni. Það er skelfilegt hve margir foreldrar, hjón eða sambúðarfólk, slítur sambandinu án þess að gera sér grein fyrir hve hræðilegar afleiðingar það hefur á börnin. Ef fólk hugsaði út í það, myndu eflaust margir hika við að skilja og reyna að leita sér hjálpar áður en til skilnaðar kæmi.
Og svo er það vandamálið sem á síðustu árum hefur verið flett ofan af í vaxandi mæli: kynferðisleg misbeiting. Börn, ekki síst stúlkur, eru misnotuð kynferðislega af fjölskyldumeðlimum. Þá ryðst hinn fullorðni á "skítugum skónum" inn á hið viðkvæmasta svið barnsins og skilur eftir spor sem ekki virðast hverfa. Sársaukinn í sálinni getur þá orðið óbærilegur. Gangi viðkomandi í hjónaband síðar á ævinni geta afleiðingar þessarar reynslu truflað náið samlíf hjónanna. Hér er um að ræða mikið vandamál sem krefst úrlausnar. Það er eins og plástri hafi verið svipt af og það svíður í opið sárið.
Maðurinn er félagsvera. Guð skapaði hann til að lifa í samfélagi, samfélagi við sig (Guð) og aðra menn. Manninum líður best þegar hann á góða vini og félaga sem hann getur, treyst, miðlað til og þegið frá. Meðal þeirra grunnþátta sem hver einasti maður þarfnast, hvort sem hann er barn, unglingur eða fullorðinn, er:
-
að finna sig öruggan (geta treyst öðrum)
-
að finna sig elskaðan (vita og finna að aðrir vilji honum vel)
-
finna sig samþykktan (að hann sem einstaklingur hafi gildi í sjálfum sér, vegna þess að hann er manneskja)
-
að hans sé þörf (hann hafi eitthvað eftir)
Við lifum í brotnum, syndugum heimi sem hefur viljandi snúið bakinu í Guð. Þetta vitum við, enda erum við öll, hvert og eitt, syndarar og höfum margvíslega óhlýðnast vilja hins góða Guðs. Ekkert okkar er fullkomið. Einn hrasar á þessu sviði, annar á öðru. Við völdum hvert öðru vonbrigðum og meiðum og særum hvert annað aftur og aftur. Við bregðumst hvert öðru í stóru og smáu. Sá sem ekki samþykkir þetta hlýtur að annað hvort að vera fullkominn (hmm ???) eða blindur á eigin veikleika. Við erum öll sek um ranglæti -það að gera, segja eða hugsa það sem er rangt eða láta vera að hugsa, segja eða gera hið góða. Vitaskuld erum við ekki alvond, því þá myndum við einfaldlega gera út af við hvert annað í hvelli! Nei, en við erum mistæk og eigingjörn og völdum öðrum tjóni og sársauka. Mest særum við þó Guð vegna þess að það var hann sem skapaði okkur. Það gerði hann með það fyrir augum að við lifðum saman í réttlæti og kærleika. En öll þekkjum við hvernig fór: viljandi hleypti maðurinn syndinni inn í líf sitt og upp frá því fóru hlutirnir að snúast á verri veg.
En hvað er til ráða? Hvað gerum við þegar við verðum fyrir tjóni ? Jú, við reynum að ráða bót á vandanum. Eins er þegar við höfum orðið fyrir andlegu tjóni eða missi. Við þurfum að fá bót á vandanum ef mögulegt er. Ég geri mér grein fyrir að sá sem hefur orðið fyrir einhvers konar áfalli eða raunum, þarf oft langan tíma til að fá bót meina sinna. Fólk þarf oftast að fara í gegnum langt lækningarferli til að geta fótað sig af öryggi á ný í tilverunni, lært að treysta öðrum, finna sig samþykktan og elskaðan, losna við höfnunarkenndina og biturleikann. Kristin trú og það sem hún kennir um manninn og Guð, er öruggasta leiðin til lækningar hvað þetta varðar. Lítum nú nánar á það.
Sá sem hefur orðið fyrir sárri reynslu sem hefur sett spor í sál hans, býr yfir meira eða minna ósjálfráðum viðbrögðum sem við visst áreiti kalla fram ótta, höfnunarkennd, tortryggni, öryggisleysi og aðrar sárar tilfinningar. Gömlu (eða nýju) sárin svara með sársauka þegar við þeim er snert. Það er nauðsynlegt að viðkomandi geri sér grein fyrir þessu. Þegar hann finnur þessar tilfinningar (sem eru viðbrögð við orðum eða gerðum annarra) ætti hann að skoða hug sinn og reyna að gera sér grein fyrir því hvort viðbrögð hans séu rétt túlkun á veruleikanum -þ.e. hvort það sem honum finnst, sé sannleikanum samkvæmt eða aðeins eigin tilfinning. Vera kann að sá sem sagði eitthvað við hann eða gerði eitthvað gagnvart honum hafi gengið gott eitt til og að hann hafi ekki haft neitt slæmt í huga -að hann hafi ekki á nokkurn hátt ætlað að niðurlægja eða hafna viðkomandi. Vegna þessarar óvissu verðum við alltaf að spyrja um sannleikann, annars er mikil hætta á að við förum að ímynda okkur hlutina og lendum á villigötum. Jesús sagði eitt sinn við lærisveina sína: "Þið munuð þekkja sannleikann, og sannleikurinn mun gera ykkur frjálsa" (Jóh.8:32). En hann sagði fleira í þessu samhengi, og það stendur í versinu á undan (Jóh.8:31): "Ef þið eruð stöðugir í orði mínu, eruð þið sannir lærisveinar mínir...." Hér er að finna hluta lausnarinnar: Orð og kenning Jesú eru sannleikur og í ljósi þess sannleika eigum við að skoða allar okkar tilfinningar, viðhorf og reynslu. Ef hugmyndir okkar eru aðrar en Drottins Jesú, þurfum við að leiðrétta okkar hugmyndir. Hvers vegna? Vegna þess að Jesús kom frá Guði föður með sannleikann til þess að leiða okkur í allan sannleikann. Maðurinn hefur vikið svo rækilega af vegi Guðs að hann getur ekki fundið réttu leiðina gegnum lífið af eigin hyggjuviti. Guð þurfti að senda son sinn, Jesú, í heiminn til þess leiða okkur í allan sannleikann. Þess vegna sagði Jesú orðin sem ég vitnaði til hér að ofan, "Sannleikurinn (orð Jesú) mun gera ykkur frjálsa" (Jóh.8:31-32). Og nú komum við að mikilvægri spurningu:
Hvort er mikilvægara að vera samþykktur af mönnum, elskaður af mönnum, virtur af mönnum eða samþykktur, elskaður og virtur af Guði? Hugsaðu um það augnablik. Hvor vegur þyngra, viðhorf manna og skoðanir eða Guðs? Vitaskuld Guðs. Hver hefur gefið okkur lífið og alla hæfileika okkar? Guð. Hann er höfundur lífsins og skapari allra hluta, líka þín og mín. Þess vegna er mikilvægara að vita, trúa og finna að Guð elskar mann, samþykkir og virðir en að vera elskaður, virtur og samþykktur af mönnum, hversu mikilvægt sem það þó er. Guð elskar okkur, virðir og samþykkir í Kristi. Hvað þýðir það? Í stuttu máli það, að Guð sendi Jesú, son sinn í heiminn til þess að hann skyldi ganga um á meðal mannanna, gera gott og leysa menn undan þjáningum hins illa. Þetta gerði Jesús með þrotlausum kærleiksverkum og að lokum með því að deyja saklaus fyrir okkur syndarana sem staðgengill okkar. Hann gaf sitt líf sem sekur glæpamaður til þess að Guð gæti sýknað okkur, syndarana, og það gerir hann ef við viljum trúa því. Jesús kom í heiminn til að frelsa okkur, deyja fyrir syndir okkar, bjóða okkur fyrirgefningu Guðs og taka okkur inn í fjölskyldu Guðs -gefa okkur raunverulegt, lifandi samfélag við Guð gegnum trúna. Og þegar við höfum iðrast synda okkar, tekið trú á Jesú og meðtekið fyrirgefningu hans, þá elskar Guð faðir okkur eins heitt og hann elskaði Jesú. Manstu eftir frásögninni í Lúkas. 3:21-22 um það þegar Jesús var skírður ? Þá kom rödd af himni sem sagði: "Þú ert minn elskaði sonur, á þér hef ég velþóknun." Þú sem hefur tekið trú á Jesú ert þar af leiðandi líka orðinn/in sonur eða dóttir Guðs og þar með elskað barn hans! Það er dásamleg staða, já, sú besta sem til er! Hugsaðu þér að Guð, sem bjó þig til og gaf þér lífið, skuli elska þig og hafa velþóknun á þér! Og þetta er staða þín í Kristi, og honum einum. Án hans værir þú undir dómi Guðs vegna óuppgerðra synda þinna. En nú ert þú undir náð hans þrátt fyrir ófullkomleika þinn. Þú ert enn syndari, en nú náðaður syndari. Þar er mikill munur á.
Það sem þetta breytir er eftirfarandi: Þegar fólk sýnir þér lítilsvirðingu, bregst þér eða veldur þér tjóni á einhvern hátt, þá mátt þú ekki láta það valda þér örvæntingu. Þannig var það áður, en nú hefur þú aðra stöðu: Þú ert í Kristi. Gildi þitt byggist á því að Guð elskar þig og hefur velþóknun á þér hvað sem hver segir. Þú mátt ekki láta særandi orð eða gjörðir einhvers kippa grundvellinum undan lífi þínu og fara niður í örvæntingu, álíta að þér hafi verið hafnað og fyllast reiði og biturð. Orð og gjörðir manna eru léttvæg samanborið við kærleika og trúfesti Guðs til þín. Ef þú ert frelsuð/frelsaður þá er staða þín sú, að í Kristi Jesú ert þú hans elskað barn. Hugleiddu það! Mundu þess vegna hver þú ert, ekki í eigin veikleika og ófullkomleika, heldur í Kristi. Honum getur þú treyst. Hann heldur uppi hlut þínum. Hann elskar þig, hefur trú á þér (hvernig má heldur annað vera, hann sem gaf þér alla þína hæfileika!?). Treystu þessu og minntu þig á það daglega, og ekki síst þegar þú upplifir að þér sé sýnd lítilsvirðing, vantraust eða höfnun. Þá mun sannleikurinn smám saman síast inn í huga þinn og gera þig frjálsa/n. Í þessu felst stórkostleg lausn og þú verður óháður hrósi eða skömmum. Hafir þú gert eitthvað rangt og átt skilið gagnrýni, játaðu þá mistök þín fyrir Guði og mönnum og bið um fyrirgefningu. Þá gerir þú rétt. Þetta er leið sannleikans, sannleikans sem gerir þig frjálsa/n svo að þú fyrir náð Guðs getur borið höfuðið hátt. Ekki vegna þess að þú ert svo klár í eigin mætti, heldur vegna þess að sjálfur Guð hefur í Kristi tekið þig að sér, lyft þér í heiðursstöðu með því að gera þig að sínu barni, elskar þig og hefur velþóknun á þér. Þetta er lífsumbreytandi staða. Þetta er grundvöllur lækningarinnar sem ég talað um áðan, og þar með hefst lækningaferlið, því að við höfum allt lífið til að æfa okkur á þessari leið sannleikans og taka framförum.
Auk þess að þekkja sannleikann, þarfnast sá sem orðið hefur fyrir áföllum og sárum í lífinu á fyrirbæn að halda. Reyndur sálusorgari þarf að biðja með honum og fyrir honum að Drottinn snerti sárin og græði þau. Eins þarf viðkomandi sjálfur að hleypa Jesú að sér í bæn og biðja hann að snerta sig og lækna. Þetta ferli getur tekið langan tíma en það skilar árangri, ef viðkomandi gefst ekki upp. Ekki gefast upp! Haltu í vonina! Ákallaðu Drottin Jesú í sársauka þínum og neyð, hann mun ekki bregðast þér!
Guð blessi þig.
Mikilvægur liður í andlegri lækningu er að fá fyrirgefningu og fyrirgefa öðrum. Um það efni fjallar annað rit frá Íslensku Kristskirkjunni sem heitir:
"Fyrirgefning -stórt skref til frelsis-
AÐ LOKUM
Viljir þú fá fleiri kristileg rit frá okkur eða óskir fyrirbænar, hafðu þá samband í síma eða sendu okkur bréf, fax eða tölvupóst.
