Það er óþægilegt að verða fyrir vonbrigðum, og því verra sem þau eru meiri. Þessu fylgja sárar tilfinningar sem geta varað lengi og orðið okkur að tjóni. Þess vegna er nauðsynlegt að takast á við vonbrigðin, reyna að skilja hvers vegna þau koma, hvernig eigi að bregðast við þeim og losna við þau ef mögulegt er.

Hvers vegna koma vonbrigði?
Vonbrigði koma þegar vonir okkar bregðast. Vonir bregðast af þrem ástæðum:

• Þær eru óraunhæfar eðli málsins samkvæmt.

• Við tjáum væntingar okkar ekki nógu skýrt fyrir þeim sem á að uppfylla þær, svo að viðkomandi áttar sig ekki á þeim og getur því ekki uppfyllt þær eins og við viljum.

• Slys eða ófyrirsjáanleg atvik koma í veg fyrir að vonir okkar rætist.

Tilfelli þar sem væntingar ganga ekki ganga eftir er til dæmis að einhver sem við hlökkuðum til að vera með eða eiga samstarf við brást okkur á einhvern hátt. Eða þá að eitthvað sem við gerðum okkur góðar vonir um ... vinátta, ástarsamband, vellaunað starf, bíll, hús, ferðalag eða lottóvinningur (!)…. brást. Kjarni málsins er þessi: Við gerðum okkur góðar vonir og hlökkuðum til einhvers sem síðan gekk ekki eftir. En af hverju gerðum við okkur þessar góðu vonir? Þetta er mikilvæg spurning! Staðreyndin er sú, að þegar við verðum fyrir vonbrigðum, þá höfum við oft gert okkur OF HÁAR vonir, vonir sem eru ÓRAUNHÆFAR að öllu eða einhverju leyti. Við verðum að geta horfst í augu við þessa staðreynd, annars er hætt við að við sjáum ekki orsökina og þá leysist vandinn seint eða aldrei.

Ég hef nokkrum sinnum orðið fyrir slæmum vonbrigðum. Þegar ég var ungur maður gerði ég mér vonir um starf, sem ég taldi gott og gefa vel í aðra hönd, en fékk ekki. Valið stóð milli mín og annars manns og hann fékk starfið. Ég varð leiður (jafnvel reiður!) og fannst ég svikinn af þeim sem réðu. Eftir á að hyggja er ég þakklátur fyrir að hafa ekki fengið þetta starf. Seinna sá ég að væntingar mínar voru að nokkru óraunhæfar. Ég átti ekki eins mikla möguleika og sá sem ráðinn var, en ég vildi bara ekki viðurkenna það fyrir sjálfum mér. Það voru mín mistök.

Í annað skipti gerðust svipaðir hlutir og einnig þá varð ég fyrir vonbrigðum, fannst mér hafnað. Ég gerði væntingar til manna sem ekki gátu mætt þeim. Seinna skildi ég málið betur og ástæður þess að ég var ekki ráðinn í það starf og gat sætt mig við þær. Ég hefði betur gert það fyrr! Ég er nærri því viss um að þú átt svipaða reynslu. Ég gæti týnt til fleiri tilfelli þar sem ég varð fyrir vonbrigðum, verulegum vonbrigðum, en í nær öll skiptin sá ég síðar að væntingar mínar voru óraunhæfar. Vonbrigðin hefðu þar af leiðandi ekki þurft að verða eins sár og reyndin varð.

Munum þessi grundvallaratriði:

• 1. Vonbrigði koma vegna þess að maður gerir sér óraunhæfar hugmyndir um hlutina.

• 2. Maður tjáir ekki væntingar sínar og óskir nægilega vel svo að viðkomandi skilji og geti mætt þeim.

• 3. Ófyrirsjáanlegar ástæður koma í veg fyrir að vonirnar rætist.

Vonbrigði geta verið margs konar
Þegar ég stefni að því að gera eitthvað sem mig langar til, þá byrja ég venjulega á því að láta mig dreyma um hlutinn eða hvað sem það er. Maður fær sér kaffi í bolla (sumir kók í glas!), sest í þægilegan stól, skellir fótunum upp á sófaborðið og horfir dreymandi augum út í loftið. Maður sér drauminn í rósrauðum hillingum. Maður leyfir ímyndunaraflinu að draga upp myndir af hlutunum eins og maður vill hafa þá. Tökum dæmi af sumarleyfi. Ég sé mig fyrir mér þar sem ég ligg í sól og sumaryl á baðströnd á Spáni eða við friðsælt fjallavatn á Íslandi. Í dagdraumunum er allt er svo gott og fallegt og ég nýt sólarinnar. Nú, svo kemur fríið en þá er sólarlaust og kannski rok og rigning. Blákaldur veruleikinn er staðreynd. Draumarnir hrynja og vonbrigðin koma. Ef ég hins vegar hefði allt eins gert ráð fyrir leiðinlegu veðri og gert ráðstafanir til að láta mér líða sem best við þær aðstæður, þá hefðu vonbrigðin orðið minni. Að ég tali nú ekki um hefði ég verið búinn að gera "flóttaáætlun" til að geta farið úr rigningarbælinu og komið mér þangað sem sólin skein.

Tökum annað dæmi, atvinnuleit. Þegar við höfum komið auga á álitlegt starf, sem við teljum okkur eiga góða möguleika á að hreppa, þá er hætt við að við gefum ímyndunaraflinu lausan tauminn og sjáum framtíðina í hillingum: "Ég mun þéna vel og við getum keypt og farið og gert….!!" Vandinn er, að við höfum tilhneigingu til að gera okkur of háar hugmyndir um hlutina og því verða vonbrigðin oft svo sár. Þegar maður er að hugsa um að sækja um álitlegt starf sem gæti gefið góðar tekjur, þá er um að gera að vera RAUNSÆR. Við verðum að átta okkur að tvennu: Annars vegar möguleikum okkar á að hreppa starfið, og hins vegar raunverulegu eðli starfsins. Dæmi um það fyrra: Einhver sækir um vinnu sem hann í reynd hefur ekki þekkingu eða reynslu til að stunda –hann er ekki hæfur í starfið og honum er synjað á þeim forsendum. Og svo hitt, maður er ráðinn til starfa, þekking hans og reynsla eru nægileg, en áform hans önnur en samrýmast stefnu fyrirtækisins. Upp kemur ágreiningur við ráðamenn og viðkomandi verður að fara. Sé viðkomandi raunsær, ætti hann ekki að hafa ástæðu til að verða fyrir langvarandi vonbrigðum –a.m.k. ekki til að vera í "fýlu" vikum og mánuðum saman. Sá sem ræður sig til starfa verður að lúta reglum og stefnu viðkomandi fyrirtækis, annað er trúnaðarbrestur og hugsanlega brottrekstrarsök og hann getur sjálfum sér um kennt ef hann missir starfið.

Og hér er annað dæmi, það tengist tilhugalífinu: Kona gerir hosur sínar grænar fyrir manni sem hún verður ástfangin af og hann snarfellur fyrir henni. Nú, þau skella sér í hjónabandið að eðlilegum trúlofunartíma liðnum og allt er í "lukkunnar velstandi" ….til að byrja með. En svo fara gallarnir á manninum að koma fram, hver á fætur öðrum. Konan verður fyrir miklum vonbrigðum. Draumaprinsinn er þá enginn prins! Að minnsta kosti ekki eins og þessi sem hún sá í hillingum í tilhugalífinu. Og það reynir á að búa með manni sem ekkert vill gera til að laga galla sína og koma til móts við konuna. Vonbrigðin verða sár –og oft l ö n g. Af þessu sjáum við að það er full ástæða til að láta ekki tilfinningarnar leiða sig í gönur, en vera varkár og reyna að gera sér sem raunhæfasta mynd af stöðu mála FYRIRFRAM. Þá eru miklu minni líkur á að vonbrigðin verði sár. Kona, sem fyrir brúðkaupið, er búin að gera sér grein fyrir helstu göllum á tilvonandi eiginmanni og sættir sig við þá, verður ekki fyrir eins miklum vonbrigðum þegar í hjónabandið er komið og sú sem lætur sem hún sjái ekki gallana fyrr en eftir brúðkaupið, þegar þau eru flutt undir sama þak.

Væntingar geta tekið óvænta stefnu!
Þetta með væntingar er stundum óútreiknanlegt! Maður sem hafði fengið bréf um að hann hefði unnið milljón í happdrætti, fékk í framhaldi af því upphringingu frá happdrættinu þar sem honum var tilkynnt að mistök hefðu orðið… vinningurinn væri ekki ein milljón heldur 500 þúsund. Hann varð hundóánægður og vonbrigðin nöguðu hann vikum saman. Síðar vann sami maður óvænt 100 þúsund í öðru happdrætti og varð alveg himinlifandi. Hann hafði ekki vænst þess að vinna neitt í þetta skipti! Hann varð óánægður með að fá 500 þúsund en glaður með 100 þúsund! Svona erum við! Ekki alltaf svo skynsöm.

Vonbrigði með kirkjuna og kristið fólk
Nú maður getur líka orðið fyrir vonbrigðum með söfnuðinn sinn, kirkjuna sína. Oft er það svo að fólk hefur mjög háar hugmyndir og vonir um söfnuðinn. Þar á helst allt að vera fullkomið og öllum mínum þörfum að vera mætt! Þetta er óeðlilegt viðhorf og stórhættulegt vegna þess að það er öruggt mál að slíkar væntingar gagna ekki eftir. Enginn söfnuður er fullkominn, en ef svo ólíklega vildi til að hann væri fullkominn, þá mundi hann verða ófullkominn sama dag og ég (eða þú!) gengi í hann. Munum að söfnuður er hópur af ófullkomnu fólki sem vill taka framförum í samfélagi við hvert annað og við Guð. Og þegar margir ófullkomnir einstaklingar fara að hafa samskipti, hver með sínar vonir og væntingar, sem þeir hafa fæstir hugsun á að tjá skýrum orðum, þá er borðleggjandi að vonbrigði koma. Hvað eigum við þá að gera? Þá þurfum við að fyrirgefa og hætta að ásaka aðra, þá sem "áttu" að uppfylla vonir okkar. Og annað: Við þurfum að tjá prestinum og/eða öðrum, sem leiða söfnuðinn, væntingar okkar. Einnig þurfum við að gera meiri kröfur til sjálfra okkar en annarra um að mæta þörfum fólks. Hvað eigum við ekki að gera: Við eigum ekki að ala með okkur væntingar til safnaðarins sem okkur finnst mikilvægar en sem við viljum ekki láta í ljós við leiðtoga hans. Og við ættum ekki að láta vonbrigði í ljós við þá sem ekki geta bætt úr hlutunum. Of síðast en ekki síst: Ekki fara í fýlu eða baktala leiðtoga safnaðarins. Við skulum miklu frekar, og það tímanlega, skoða vandlega hvort væntingar okkar eru tímabærar og/eða raunhæfar og séu þær það, færum þær þá í tal við leiðtoga safnaðarins. Það eru rétt tjáskipti og líklegri til árangurs en að kvarta við þá sem ekki geta bætt úr hlutunum.

Við lifum í fallvöltum heimi
Við skulum muna að allt í mannlegri tilveru getur farið á verri veg vegna þess að allt mannlegt er ófullkomið.Við missum af starfi sem við höfum mikinn áhuga á eða komumst ekki í þann skóla sem við ætlum okkur. Bíllinn sem við keyptum reynist ekki sem skyldi, maki okkar er ekki fullkominn, veðurspáin brást svo að við hrepptum rigningu og rok í fríinu og svo mætti lengi telja. Látum ekki þessa hluti alltaf koma okkur á óvart og valda okkur vonbrigðum. Lærum að vera athugul, raunsæ og sýna fyrirhyggju. Þá verða vonbrigðin ekki eins sár. Munum að allt mannlegt getur farið úrskeiðis og gallar komið fram.

Þú verður að tjá væntingar þínar!
Góð tjáskipti eru mjög mikilvæg til að forða misskilningi og vonbrigðum, já, þau eru algjör nauðsyn. Hvaða gagn er í því að vera með hugann fullan af góðum væntingum og óskum, ef maður getur ekki tjáð hlutina fyrir þeim sem á að mæta væntingunum og uppfylla óskirnar? Af því hlýst ekkert nema vonbrigði og árekstrar. Biblían hvetur okkur til að gera óskir okkar og bænir kunnar Guði. ("Biðjið og ykkur mun gefast." Mt.7:7 og: "Þið eigið ekki af því að þið biðjið ekki." Jak.4:2). Við þurfum að biðja hann, eigi hann að svara. Eins þurfum við að gera hvert gagnvart öðru. Ósk sem ekki er tjáð verður ekki uppfyllt, því að fáir geta lesið hugsanir annarra.

Vonir í sambandi við nýtt starf
Hér eru svo nokkur orð varðandi það af fara í nýja vinnu: Kynntu þér vel hvað felst í starfinu, hverjar væntingar vinnuveitandans eru til þín og hvert verksviðið er. Á sama hátt skalt þú tjá vinnuveitandanum væntingar þínar til starfsins. Fáðu líka að vita raunveruleg laun –ekki hugsanleg. Þú lifir ekki á ímynduðum launum. Ef þú ræður þig í nýtt starf án þess að huga vel að þessum þáttum, getur þú átt von á því að þú uppfyllir ekki kröfurnar sem fylgja starfinu verðir sagt upp. Eða þá að þú verður óánægður vegna þess að starfið veitir þér ekki þá möguleika og frelsi sem þú væntir og þú neyðist til að segja upp. Þá verða bæði þú og vinnuveitandinn fyrir vonbrigðum. Best er að hafa þessa hluti á hreinu í upphafi.

Væntingar til tilvonandi maka
Í þessu sambandi er mikilvægt að gera sér grein fyrir hvort maður er VIRKILEGA ástfanginn eða "bara í meðallagi hrifinn". Eða ertu kannski að láta undan þrýstingi hans eða hennar? Farðu varlega í að gifta þig ef þú elskar ekki viðkomandi af öllu hjarta. Ekki ganga í hjónaband upp á von og óvon. Ef fólk á mjög ólíkan bakgrunn, uppeldi, menntun og félagslega mótun, þá er eins víst að upp kemur ágreiningur (sem erfitt getur reynst að leysa). Annað væri óeðlilegt miðað við það að við erum öll syndarar og ófullkomnar manneskjur. Ef annar aðilinn kemur frá ríku heimili en hinn frá fátæku heimili og viðhorf þeirra til peninga og neyslu eru ólík, þá getur það líka boðið ágreiningi heim. Og lífsviðhorfin, hver eru þau hjá væntanlegum maka? Hvaða afstöðu tekur hann til siðferðismála? Hvaða áhugamál á hann sér? Ert þú sammála eða mjög ósammála skoðunum hans eða hennar. Þú sérð, að þetta eru mikilvæg mál og það er eins gott að kynna sér viðhorf væntanlegs maka í tæka tíð, áður en í hjónabandið er komið, annars getur hjónabandið orðið kvöl og pína. Það er ekki nóg að gera sér vonir, sjá makann í hillingum, eiga sér drauma en rekast svo á nöturlegan veruleikann þegar fer að reyna á sambandið.

Ekki kenna öðrum um
Hafir þú rekið þig á og orðið fyrir vonbrigðum, kenndu þá ekki öðrum um (nema þá að þú hafir beinlínis verið svikin/inn). Sjáðu þína eigin ábyrgð. Þú tókst sjálf eða sjálfur ákvörðun, hvort sem það var vinna, hjúskapur, ferðalag, kaup á húsi eða öðrum hlut. Ef þú kennir öðrum um vandræði þín, viðheldur þú vandanum, því að oft reynist fólki erfitt að fyrirgefa öðrum. Og þeim líður illa sem elur á biturleik í annars garð, því að biturðin býr í manns eigin hjarta, en ekki hjarta þess sem maður ásakar. Þannig skaðar hinn bitri fyrst og fremst sjálfan sig.

Fyrirgefning er því nauðsynleg hafir þú orðið fyrir vonbrigðum með annað fólk. Fyrirgefðu þeim sem brugðust þér. Það getur verið erfitt fyrst um sinn meðan tilfinningarnar (vonbrigðin) eru heitar, en gerðu það samt, þó það sé eingöngu með viljanum og tilfinningarnar fylgi ekki með. Þær lagast með tímanum. En þú getur líka þurft að fyrirgefa sjálfum þér, því að þú ert trúlega sár út í sjálfan þig fyrir að hafa látið aðra "plata" þig. Gerðu það. Fyrirgefðu sjálfum þér og sættu þig við orðinn hlut. Vertu vitur og lærðu af mistökunum.

Getur Guð brugðist okkur?
Okkur getur stundum fundist sem Guð hafi brugðist vonum okkar og væntingum. Eitt er víst: Guð gengur aldrei á bak orða sinna. Hafi hann gefið þér loforð eða heit, þá stendur hann við orð sín. Í þessu sambandi er mikilvægt að þú sért viss um að þú hafir heyrt rétt frá Guði. Það er ekki nóg að halda að hann hafi heitið þér einhverju, sem hann hefur alls ekki gert. Þá verður þú fyrir vonbrigðum. Þá er vandinn ekki Guði að kenna, heldur þér. Fífldirfska er ekki það sama og trú og óljósar væntingar ekki heldur. Við megum ekki segja í hálfkæringi: "Guð "reddar" þessu einhvern veginn!" Það er nefnilega ekkert víst að hann "reddi" málunum. Við megum ekki "leika" okkur með Guð eða vera óábyrg og skella svo skuldinni á hann þegar væntingar okkar ganga ekki eftir. Stundum svarar Guð bænum okkar á anna hátt en við væntum. Svo er það líka spurningin um trú. Guð vill sjá trú –traust til hans- í hjörtum okkar, ekki óljósar væntingar. Tjáðu honum vonir þínar og óskir, og leitaðu vilja hans, hvort hann vilji veita þér hlutinn, eða hvað sem það er. Ef þú færð vissu um að hann vilji veita þér það sem hjarta þitt þráir, treystu honum þá uns þú færð að sjá vonir þínar rætast. En ef þú biður stórt, vertu þá viss um að Guð hafi sagt já! Annars getur þú orðið fyrir miklum vonbrigðum þegar hann gefur þér ekki það sem þú vildir.

En fyrir alla muni, kennum Guði ekki um, þegar við fáum ekki það sem við viljum. Spyrjum hann frekar hvort við höfum heyrt skakkt, og ef svo er, biðjum hann þá fyrirgefningar. En ef við höfum heyrt rétt, þá er tíminn einfaldlega ekki kominn, haltu þá áfram að treysta og þú munt fá bænheyrslu.

Guð getur snúið vonbrigðum í nýja von!
Hér erum við komin að mikilvægum sannleika, og það er sannleikur úr Guðs orði: Guð getur snúið því til góðs sem okkur virðist vera til tjóns! Manstu eftir Jósef í Gamla testamentinu? Bræður hans voru óraunsæir –reyndu ekki að skilja hann- og öfundsjúkir og seldu hann sem þræl til Egyptalands. Saklausum var honum varpað í fangelsi og hann þoldi miklar raunir. En Guð snéri hinu illa til góðs og ónýtti þannig áform Satans um að eyðileggja líf Jósefs. Með hjálp Guðs varð Jósef næstráðandi faraós og bjargaði Egyptum og fjölskyldu sinni –líka hinum ranglátu bræðrum sínum- frá því að farast í hungursneyð (5. Mósebók 50:20-21). Þannig getur Guð einnig snúið því, sem virðist vera til tjóns fyrir þig, upp í blessun. Ef þú hefur misst af "óskastarfinu" þá getur Guð séð fyrir öðru, enn betra. Og ef kærastan sneri við þér bakinu, þá á Guð örugglega aðra, ekki síðri, "á lager" handa þér! "Fel Drottni vegu þína og TREYSTU honum. Hann mun vel fyrir sjá." þetta stendur í Biblíunni (Sálm. 37:5) og er fyrirheit Guðs til þín.

Fyrirbyggjandi aðgerðir gegn vonbrigðum

• Gerðu þér ekki of háar vonir um hlutina.

• Gerðu ráð fyrir að sumt geti farið á versta veg. (t.d. ef þú eða einhver nákominn er haldinn banvænum sjúkdómi). Ef niðurstaðan verður hins vegar góð, þá hefur þú því meiri ástæðu til að þakka og gleðjast.

• Kynntu þér alla málavexti og vertu öruggur um að þú skiljir hlutina rétt.

• Tjáðu hug þinn svo að öruggt sé að aðrir skilji þig rétt –spurðu til að vera viss.

• Beindu vonum þínum og væntingum fyrst og fremst til Drottins Guðs, því að allir menn geta brugðist.