Nokkrir aðilar hafa komið að máli við mig vegna greinar eftir Njörð P. Njarðvík, prófessor, um svonefnt Tómasarguðspjall, en hún birtist í Morgunblaðinu mvd. 18. des. s.l. Menn hafa spurt mig hvers konar rit þetta væri og hvaða gildi það hefði fyrir kristið fólk. Mér datt í hug að fleiri væru að velta þessu fyrir sér og þess vegna sendi ég þetta bréf til Morgunblaðsins.

Tómasarguðspjall er eitt af fjölmörgum ritum fornaldar sem stundum eru kölluð apokryfurit Nýja testamentisins. Rit þessi er ekki að finna í Nýja testamentinu þó þau séu við það kennd á þennan hátt. Apokryfa er gríska og merkir það sem er hulið. Þessi rit skipta mörgum tugum og eru æði misjöfn að efni til. Einnig eru til forn gyðingleg rit sem kölluð eru apokryfurit Gamla testamentisins, og hafa þau verið gefin út á íslensku. Það eru rit, trúar- og/eða sögulegs eðlis sem ekki þóttu standast þær kröfur sem fræðimenn Gyðinga gerðu til þeirra rita sem tekin voru í regluritasafn Gamla testamentisins -þ.e. sjálft Gamla testamentið. Annað hvort voru þau talin bera um um of blæ helgisagna eða að þau hvíldu ekki á nægilega traustum sögulegum grunni og voru af þeim sökum ekki tekin með í hebresku Biblíuna.

Svipaða sögu er að segja um Tómasarguðspjall og fleiri slík “guðspjöll” og misvel kristin bréf og rit fornaldar. Sum eru þau kennd við höfunda rita Nýja testamentisins, og er þar talið um falsanir að ræða, enda voru þau ekki tekin með í Nýja testamentið. Þau komu fram á fyrstu og annarri öld eða síðar og sóttu efni sitt í kristna trú, heimspeki og heiðin trúarbrögð. Sum báru þau sterkan blæ helgisagna. Þessi rit þóttu ekki nægilega traust og áreiðanleg, hvað varðaði efni, uppruna og sögulegar heimildir og var því hafnað sem kirkjulegum ritum. Sum þeirra voru beinlínis skrifuð til að blekkja og leiða kristið fólk burt frá viðurkenndum kristnum lærdómi.

Þegar kirkjufeðurnir (biskupar og guðfræðingar fornkirkjunnar) unnu við að safna saman hinum fornkristnu ritum, þ.e. guðspjöllunum og bréfum postulanna, var gætt mikillar nákvæmni. Skýrar reglur voru í gildi um hvaða rit skyldu tekin með í Nýja testamentið og hverjum hafnað. Þrjár megin viðmiðanir voru hafðar: 1. Ritið varð að vera eftir postula eða lærisvein postula. 2. Ritið varð að hafa verið í notkun í kristnum söfnuðum sem stofnaðir höfðu verið af postulum og stjórnað af biskupum sem höfðu tekið við af postulum. 3. Ritið varð að vera í samhljóðan við raunverulegar kenningar Jesú Krists og postula hans. Ástæðan fyrir þessum ströngu kröfum -sem mörg, annars góð kristin rit, stóðust ekki- voru þær, að þannig var reynt að tryggja að villukenningar kæmust ekki í Nýja testamentið. Fyrrnefnd apokryfrit voru, eins og áður sagði, mörg í umferð á fyrstu öldum kristninnar. Að mati kirkjufeðranna þóttu þau miður góð og fráleitt að þau kæmust í Nýja testamentið.

Þó svo að eflaust megi finna sitt hvað forvitnilegt og gott í apokryfuritum Nýja testamentisins, þá eru þau svo menguð af alls kyns helgisögnum og óáreiðanlegum tilvitnunum, að flestir álíta betri kost fyrir kristið fólk að lesa hina viðurkenndu Biblíu kirkjunnar og tileinka sér boðskap hennar. Þar standa menn á traustum grunni.